Kihon

Kihon – oznacza po japońsku podstawy – w Karate to trening technik podstawowych, postaw i pojedynczych układów technik, zazwyczaj ćwiczonych w miejscu, „w powietrzu”, z udziałem partnera lub bez. Te same techniki ćwiczone i powtarzane są na każdym treningu kilkadziesiąt razy, gdy trenujemy przez klika lat, to dopiero po ciężkich i długotrwałych treningach można daną technikę opanować prawidłowo, niejako ją „zautomatyzować”. Do tego służy kihon.

Podobnie jak dom buduje się od fundamentów, nie zaś od komina, tak w karate, aby przejść do Walki (Kumite), która jest kwintesencją umiejętności, trzeba najpierw poznać podstawy, czyli kihon.

Gdyby karate ująć jako całość złożyłoby się nań trzy nierozłączne, nawzajem przenikające się elementy: kihon, kata, kumite.

Mówi się, iż sercem karate jest walka, zaś sercem walki jest kihon, czyli techniki podstawowe. Dygresja ta jest konieczna, jeśli zważyć, że większość adeptów rozpoczynających treningi karate oczekuje na pierwszych zajęciach ćwiczeń walki z przeciwnikiem, zaś mozolnie powtarzające się ćwiczenia pchnięć, bloków, czy kopnięć wykonywane w jednej statycznej postawie uważa za zło konieczne.

Wiele szkół walki zaleca trening kihon na każdym treningu i powtarzanie technik: ciosów, kopnięć, bloków, cięć itp. aż do wyczerpania organizmu, by wykształcić tzw. pamięć fizjologiczną  – spowodować działania odruchowe i przyzwyczaić mięśnie do właściwego ułożenia. W tym stanie karatecy uczą się wyprowadzać techniki jako odruchy bezwarunkowe, co potem przydaje się w kumite lub w sytuacjach zagrożenia życia.

Techniki w kihon dzielimy na kilka podstawowych grup:

Dachi (postawy)

– Kamae-te (ułożenie rąk)

– Tsuki (uderzenia)

– Geri (kopnięcia)

– Uke (bloki)

– Barai (podcięcia)

– Kyusho (techniki ucisku na punkty witalne)

– Nage (rzuty)

– Tensho (nakrycia)

– Kaiten-Waza (techniki obrotowe),

– Tobi-Waza (Techniki z wyskoku),

– Ne-Waza (Techniki walki w leżeniu i przysiadzie),

– Ukemi-Waza (Umiejętność padania).

Technika karate to koncentracja siły we właściwym czasie i miejscu. W karate dominują czynniki ściśle ze sobą powiązane:

a) szybkość ciosu

b) skoordynowanie ruchów ciała, wynikające z właściwego napięcia mięśni.

c) energia stworzona przez odwrotna akcję.

Siła i szybkość

W karate siła ciosu zależy od perfekcji skoncentrowania siły mięśni i szybkości z jaką cios jest skierowany w określony punkt. Szybkość skraca czas potrzebny do zadania ciosu. W dużym przybliżeniu siła uderzenia jest odwrotnie proporcjonalna do czasu w jakim wykonujemy uderzeniu. Sama siła fizyczna nie zapewnia ćwiczącemu sukcesu w karate. Umiejętność użycia siły i szybkości to bardzo istotne czynniki w karate. W technikach tej sztuki walki zasadniczym elementem jest przenoszenie siły poprzez ciało, aż do celu, używając i koordynując silę dużych, mocnych, ale powolnych mięśni, z działaniem mięśni słabszych, ale relatywnie szybkich. Koordynacja ta jest najistotniejsza w momencie kontaktu.

Siła samej nogi czy ręki nie jest wystarczająca. Aby osiągnąć maksimum siły niezbędne jest użycie wszystkich partii ciała i skoordynowanie ich działań. Trening jest wiec prowadzony tak, by cala energia została skontrowana, skupiona w miejscu uderzenia: pięści, łokciu, stopie, kolanie, głowie itp. w momencie uderzenia.

W celu osiągnięcia takiego skupienia ścięgna i mięśnie powinny być przez cały czas rozluźniane, aby mogły być w stanie osiągnąć natychmiastowe skupienie w momencie koniecznym. Zasada ta wymaga również bardzo dobrej znajomości mięśni biorących udział w danym uderzeniu.

Warto w tym miejscu nadmienić, iż znajomość anatomii człowieka jest dla adepta ćwiczącego karate równie ważna, jak umiejętność uderzania czy blokowania ciosów, choćby ze względów bezpieczeństwa walki treningowej.

Zasada fizyczna mówi, że każda akcja wywołuje reakcję. Gwałtowne cofanie ręki nie biorącej udziału w uderzeniu, unoszenie nogi, z której wybijamy się do skoku, używając jej jako trampoliny oraz prostowanie i zwiększanie nacisku w dół tylnej nogi, dodając siły kopnięciu. Jednym z najlepszych przykładów tej zasady w karate jest prawidłowe wykonanie odwrotnego pchnięcia gyaku-tsuki. Uderzenie jest najbardziej skuteczne, gdy wykonujemy go w pozycji wychylonej w przód (Zenkutsu-dachi), z uderzającą ręką w opozycji do wykrocznej nogi.

Postawy

Postawy i pozycje karate różnią się od tych jakich używamy w codziennym życiu. Są określone przez możliwości jakie zawiera dana technika i są ściśle uzależnione od jej wymagań.

Wiele klasycznych postaw używanych w treningu przeznaczonych jest do budowania siły nóg i dolnych partii ciała.

Równowaga jest najważniejszym elementem, każdej postawy, stąd we wszystkich postawach górna część ciała musi być utrzymana w pozycji pionowej.

Jeśli zasada ta nie będzie stosowana wykonanie techniki z odpowiednią siłą nie będzie możliwe. Tułów, zachowując pozycję pionową musi być tak ustawiony w stosunku do przeciwnika, by pozostawiać mu jak najmniejszą powierzchnię do ataku. Warto nadmienić, iż większość klasycznych postaw stosowanych w kihon nie nadaje się praktycznie do walki. W kumite używa się tylko postaw najmocniejszych, tych, które zapewniają maksymalną równowagę, i pozwalają na szybkie poruszanie się (np. Kumite no kamae).

Uderzenia

Pięść stanowi najważniejszą powierzchnię uderzeniową w japońskim karate. Wielką wagę należy przykładać do nauki prawidłowego zaciskania pięści. Nieprawidłowo zaciśnięta pięść, a zwłaszcza zbyt luźno zaciśnięta grozi uszkodzeniem ręki podczas uderzenia w makiware czy w walce.

Wybitni mistrzowie karate utrzymują, iż prawidłowego zaciskania pięści trzeba uczyć się trzy lata. Następne trzy lata trzeba poświęcić nauce prawidłowego ustawienia pięści, a jeszcze dodatkowo następne trzy lata nauki są potrzebne, aby uderzać tą pięścią prawidłowo.

Kopnięcia

Charakterystyczną cechą karate jest używanie nóg, jako środka walki, czego nie spotyka się w tradycyjnych sztukach walki np. w boksie.

Poprzez fakt, iż naturalna funkcja nóg jest czynnością lokomocyjną, noga jest bardziej niewygodna w zastosowaniu, jako środek walki w porównaniu z ramieniem. Jednakże jest ona dużo silniejsza od ramienia. Dzięki swej większej długości może być użyta w ataku z większej odległości. Ogólnie przyjmuje się, iż noga posiada trzy razy większą moc niż ramię. Początkujący tracą często równowagę w trakcie pierwszych kopnięć.

Należy więc pamiętać o trzech bardzo ważnych elementach:

– utrzymaniu środka ciężkości w osi ciała,

– właściwym balansie bioder,

– wykonaniu kopnięć z odpowiednią szybkością z jednoczesnym cofnięciem nogi natychmiast po wykonaniu ataku.

Karateka musi troszczyć się o swoje ciało, gdyż staje się ono dla niego narzędziem walki. Metodą, która zmienia pięści i stopy w środek walki jest właśnie kihon.

W konkursowym, turniejowym karate 70 procent zwycięskich technik to techniki nożne, które są wyżej punktowane niż techniki ręczne.

Użycie bioder i brzucha

Od dawna i już we wszystkich japońskich sztukach walki podkreślano niezwykłe ważną roli bioder i brzucha, w prawidłowym zachowaniu równowagi w czasie wykonywania uderzenia i podczas poruszania się, a także w koordynacji pracy, mięśni dla uzyskania pożądanego ruchu. Biodra i brzuch stanowią ważny łącznik między siłą nóg i rąk, pozwalający przenosić energię i zachować pożądaną równowagę ciała.

Rozwijanie gigantycznych mięśni barków i najszerszych grzbietu, preferowane przez kulturystów, nie jest zalecane do naśladowania w treningu karate, gdyż nie daje żadnych wartościowych cech ćwiczącemu, a wręcz utrudnia postęp w karate. W sportach walki dominuje powiedzenie, że lepiej mieć 10 kg tłuszczu niż 10 kg mięśni.

Oddech

Teoretycy ale i praktykujący podkreślają znaczenie w walce wydechu, jako czynnika potęgującego napięcie mięśni, w przeciwieństwie do wdechu, który przyczynia się do rozluźnienia mięśni. Ćwiczenia oddechu są więc jednym z najbardziej istotnych punktów treningu karate. Oprócz uaktywniania układu oddechowego wzmacniają one dolne partia brzucha – w efekcie ćwiczenia oddechowe karate są ćwiczeniami mięśni brzucha.

Jak już wspomniano prawidłowe wykonanie jakiejkolwiek techniki karate łączy się z odpowiednim napięciem mięśni i skoncentrowaniem energii w ułamku sekunda oba te czynniki można wesprzeć poprzez właściwe techniki oddychania.

Regulacja oddechu jest też niezbędna dla przywrócenia normalnego rytmu oddychania po wykonaniu dużego wysiłku.

W Karate wyodrębniono kilka rodzajów oddychania, wśród których, obok Nogare, posiadającego właściwości uspokajające i tonizujące, występuje specyficzny rodzaj oddechu respirującego Ibuki. Ćwiczenie to może być użyte do przywrócenia normalnego oddychania np. po otrzymaniu zbyt mocnego uderzenia w splot słoneczny, jest to więc specjalny rodzaj autokatsu (reanimacji bez pomocy osoby drugiej). Niektórzy mistrzowie twierdzili, że największą silę uderzenia uzyskuje się w momencie wyrzuceniu z siebie ponad połowy pojemności powietrza. Znają tę zasadę doskonale ciężarowcy, oszczepnicy czy dyskobole.

W karate przykładem właściwego użycia kontrolowanego oddechu jest Kiai. Kiai jest przenikliwym okrzykiem wychodzącym z dolnej partii brzucha i porównywane jest z pomrukiem atakującego tygrysa. Krzyk ten powoduje zwiększenie pewności siebie oraz poprawia skuteczność techniki, a także, jeśli wykonany jest we właściwym momencie, przyczynia się do osłabienia pewności siebie przeciwnika, a nawet może spowodować u niego szok, jeśli wykonany jest prawidłowo. Kiai pomaga też atakującemu w „oczyszczaniu się” z wszelkich myśli i poświęceniu się całkowicie wykonywanej technice. Siła Kiai może być tak wielka, iż mistrzowie karate są w stanie użyć jej do powstrzymania przeciwnika.

Czasowanie (timing)

Jeśli cios następuje za szybko lub za późno, to w konsekwencji cała technika staje się nieskuteczna. I choć to stwierdzenie wydaje się zbyt oczywiste by je przytaczać to często w praktyce adepci karate zapominają o tym. Perfekcję w Karate osiąga się najpierw ćwicząc poprawność samych technik, na późniejszym etapie zaawansowania dodajemy do ciosów siłę. Gdy już nauczymy się technicznie i silnie atakować i bronić, pracujemy nad szybkością technik. Jednak tylko najlepsi karatecy potrafi połączyć technikę siłę, szybkość ciosów dodając do tego odpowiedni moment ataku.

Poruszanie się

Przez poruszanie się rozumiemy przemieszczanie ciała w formie kroczenia, przeskoku lub obrotu.

Należy podkreślić, że poruszanie się za pomocą kroków, jak to czynimy w codziennym chodzeniu, nie jest stosowane w karate. Generalną zasadą jest przesuwanie stóp w przód, w tył czy w bok, bez podnoszenia ich. Główne zasady poruszania się powinny być traktowane jako przewodnik dla każdego adepta karate.

Oto one:

1) całe ciało porusza się jednakowo, ale biodra, albo raczej położenie środka ciężkości decydują o równowadze.

2) tułów zachowuje postawę pionową, nawet, gdy nogi są ugięte,

3) głowa zachowuje taką samą wysokość- zarówno w ruchu jak i w statycznej postawie – błędem jest pochylanie głowy w przód, czy też odchylanie jej w tył,

4) stopy przesuwają się, zachowując kontakt z podłożem, jednak w taki sposób, aby nie zmniejszać szybkości posuwania się, ciężar ciała należy przenosić płynnie z pełną kontrolą.

Opracował: Radosław Schejbal na podstawie różnych źródeł