Kobudo

Nazwa Kobudo oznacza „starą sztukę wojenną” – obecnie jest stosowana w odniesieniu do systemu walki tradycyjną bronią, będącego częścią niektórych stylów karate. Mimo tego, iż istota Karate polega na używaniu w ataku i obronie tylko wytrenowanych części ciała, to proste bronie powstałe z zaadaptowanych do samoobrony prostych narzędzi rolniczych zostały zaadaptowane i wykorzystywane są w tej sztuce walki. Można to w prosty sposób wytłumaczyć – historycznie takie przedmioty jak kij, cep do ryżu (nunchaku, sansetsukon), korba od młyna (tonfa), sierp (kama) czy szpikulce do sadzenia ryżu (sztylety sai) nie były uważane za broń wojenną jaką były na przykład żelazne miecze samurajskie.

System Kobudo – zwany dawniej Kobu-jutsu – posiada około 21 różnych rodzajów broni, z których każda stanowi odrębną dyscyplinę. Do najlepiej poznanych form Kobudo należą: Bo-jutsu, Sai-jutsu, Tunkua-jutsu, Kama-iutsu oraz Nunchaku-jutsu. W Karate używa się tylko kilku z broni kobudo: kijów (bo), nunchaku, tonf i sztyletów sai. W niektórych stylach Karate jako formy treningu i sprawdzianu umiejętności posługiwania się tymi przedmiotami są trenowane kata z bronią np. w Oyama Karate  – Bo-Kata, Nunchaku-Kata itd.

Historia Kobudo

Ilość materiałów, które pozwoliłyby w sposób jednoznaczny udokumentować źródła i prześledzić rozwój sztuki Kobudo jest ograniczona. Wpływ na to, że dotrwało do naszych czasów tak mało źródeł pisanych dokumentujących rozwój tych sztuk ma dwa podstawowe powody. Pierwszy z nich to zwyczaj ustnego, osobistego przekazu z mistrza na ucznia tak technik, jak i tradycji danej szkoły. Drugi to zniszczenie istniejących dokumentów w czasie II wojny światowej. Wyspa została wtedy doszczętnie zniszczona.

Kobudo rozwinęło się na Okinawie jako samodzielna sztuka walki z użyciem broni charakterystycznych dla tej sztuki walki. Na rozwój takich, a nie innych broni miały wpływ ubogie złoża rud metali na wyspie. Wszelkie metalowe przedmioty i narzędzia były tam bardzo cenne. Wzmianki o tym można odnaleźć w raportach chińskich poselstw i misji handlowych odwiedzających Okinawę. O tym jak wielką wagę przywiązywał rząd okinawski do właściwej gospodarki tym surowcem może być fakt powołania specjalnej agendy kontrolującej jego właściwe wykorzystanie.

Był to główny powód i motor rozwoju szerokiego wachlarza broni okinawskiego Kobudo. Innymi wskazywanymi źródłami rozwoju tej sztuki były edykty zakazujące posiadania typowej militarnej broni ostrej wydane przez króla Okinawy, a później przez klan Shimazu pod którego okupacją znalazły się wyspy Ryukyu.

Z każdą szkołą Kobudo, mimo że jest to sztuka walki z wykorzystaniem broni, związany jest także system (najczęściej rodzinny) walki bez broni.

Historycy spierają się czy bronie okinawskiego Kobudo rozwinęły się tak jak twierdzi większość z narzędzi rolniczych. Mogą one je przypominać, lecz niektórzy teoretycy przekonani są że geneza ich powstania jest całkiem odmienna. Generalnie dostrzec w nich można wpływy chińskie, które poddane zostały transformacji przez okinawańczyków i dostosowane do ich potrzeb i tradycji. Podobnie zresztą jak inne elementy chińskiej kultury, z której dorobku wyspiarze czerpali, jednak nigdy ślepo jej nie naśladując.

Tak więc historia i rodowód Kobudo jest trudny do odtworzenia gdyż oparty jest jedynie na ustnym przekazie, co sprawia, że wiele faktów jest niejasnych. Jedno jest pewne że prowieniencja tego systemu pochodzi w prostej linii od Kung-Fu. Są jednak dowody na to, że tzw. Rokushaku bo-jutsu było praktykowane na Okinawie już w latach 1100-1300. Praktykujący Kobudo nie zrzeszali się w formalnych organizacjach i nie stosowali ujednoliconych metod treningowych. Była to sztuka tajemna, uprawiana w ukryciu. Warto tutaj nadmienić iż w historii Okinawy podbitej przez Japończyków dwukrotnie obowiązywał zakaz posiadania i noszenia broni. Początkowo Kobudo zajmowali się ludzie, którzy organizując się w małe grupy chronili zajętych uprawą roli chłopów. Dopiero później gdy Kobudo funkcjonowało jako uznany system walki. Ci, którzy pragnęli go studiować poszukiwali znanych nauczycieli i ubiegali się o możliwość studiowania pod ich okiem. Jednym z najbardziej znanych mistrzów, który odegrał ważną rolę w kształtowaniu Kobudo był Shinko Matayoshi.

Matayoshi Shinko sensei lub „Kama nu Matehi” jak był często nazywany, urodził się w 1888 roku w Naha na Okinawie. Shinko sensei dorastał na Okinawie praktykując u różnych mistrzów między innymi kobu-jitsu po okiem Agena Chokuho sensei, który wprowadził go w arkana bo-jutsu, sai-jutsu, kama-jutsu. Następnie Shinko sensei trenował u mistrza Irei Nazato gdzie nauczył się tunkua-jutsu oraz nunchaku-jutsu. Mając 22 lata Shinko Matayoshi wyjechał do Mandżurii gdzie przyłączył się do koczowniczego plemienia od którego nauczył się ba-jitsu, shuriken-jutsu oraz nagenawa-jutsu. Kolejnym ważnym miejscem gdzie Shinko zdobywał wiedzę i umiejętności był Shanghai. Podczas pobytu w Shanghaju Shinko poznał nunti-jutsu, tinbei-jutsu, suruchin-jutsu ponadto rozpoczął naukę akupunktury oraz ziołolecznictwa. Dzięki zdobytej wiedzy i umiejętnościom walki Shinko Matayoshi uczestniczył w dwóch ważnych z punktu widzenia rozwoju sztuk walki momentach: mianowicie w 1915 roku podczas Imperial Memorial Budo Demonstration Festiwal wystąpił z pokazem tunkua-jutsu i kama-jutsu obok senseia Gichina Funakoshiego, który prezentował shotokan karate. Była to pierwsza oficjalna demonstracja Okinawa Kobudo na wyspach Japońskich. Drugi raz gdy w 1921 r. Podczas wizyty na Okinawie Księcia Hirohito dał pokaz Kobudo, a Miyagi Chojun demonstrował karate. W roku 1935 Shinko Matayoshi wrócił na Okinawę do Naha, gdzie zebrał swoją wiedzę i umiejętności w jednym systemie znanym jako Matayoshi Kobudo. Matayoshi Shinko Sensei zmarł w 1947 roku mając 59 lat.

Kontynuatorem jego dzieła był jego syn Shinpo Matayoshi, który trening Kobudo rozpoczął mając 4 lata pod okiem ojca. Shinpo sensei wprowadził program Matayoshi Kobudo do organizacji Ryukyu Kobudo Renmei, która została w 1972 przemianowana w Zen Okinawa Kobudo Renmei. Shinpo Matayoshi poświęcił wiele czasu i energii na to aby popularyzować Kobudo jako system walki oraz element kultury Okinawy. Dzięki jego pracy Matayoshi Kobudo znane jest jako kompletna i skuteczna szkoła walki łącząca tradycję ze współczesnością. Wśród uczniów Shinpo Matayoshi był Yoshiaki Gakiya sensei, który dał się poznać jako zdolny i chętny do nauki uczeń. Gakiya sensei swoją pracą zdobył uznanie i prawo do przejęcia szkoły Matayoshi po śmierci Shinpo niestety koligacje rodzinne i tradycja zmusiły go do odejścia ze szkoły.

Gakiya sensei stworzył własną organizację Okinawa Kobudo Doushi Rensei Kai (OKDR), której celem jest propagowanie Kobudo na całym świecie. Przedstawicielem OKDR na Europę jest shihan Jhonny Brenashewice uznany ekspert Ju Jitsu założyciel szkoły Chi Ryu Aiki Jitsu oraz Federacji Gaeido – Tao – Chi – Kihon która zajmuje się rozwojem Chi Ryu i Kobudo w Europie. W Polsce Instruktorzy Chi Ryu i Kobudo utrzymują bezpośredni kontakt z Shihanem Brenashewice co upraszcza przekaz technik i gwarantuje odpowiedni poziom.

Podstawowa broń Kobudo:

Bo – kij – najważniejsza broń Okinawa Kobudo. Używane są kije o długości: od 30 do 370 cm. Standardowy kij ma długość 180 cm i przekrój okrągły. Stosuje się również kije o przekroju sześciokąta i ośmiokąta o ściętych stożkowo końcach oraz ratanowe do bunkai.

Kij jest najstarszym rodzajem broni znanym człowiekowi. Metody walki kijem rozwijały się w różnych miejscach globu, tworząc z czasem wyrafinowaną technikę posługiwania się nim. Ze względu na swoją skuteczność w rękach eksperta kij na Okinawie traktowany był jako najgroźniejsza z broni. Broń tę można spotkać we wszystkich kulturach świata, chociaż ludzie Zachodu nigdy nie przywiązywali takiej wagi do jej użycia jak Azjaci.

Tonfa (Tunkua lub Tiu-fa) – to drewniany kołek z poprzecznie przymocowaną rączką, był pierwotnie uchwytem używanym do obracania ręcznym kołem młyńskim. Miał on rękojeść długości trzydziestu centymetrów i uchwyt przyczepiony w około jednej czwartej długości. Aby wykorzystać go jako broń, trzeba było chwycić za rękojeść lub za krótszy koniec. Tak jak sai, tonfa może być użyty albo pojedynczo, albo w parze. Tradycyjna tonfa wykonana jest z białego dębu i waży około kilograma. W dawnych czasach na Okinawie, zanim pozwolono studentom karate trenować z tym narzędziem, musieli zdobyć trzeci dan.

Obecnie tonfa jest stosowana jako środek przymusu bezpośredniego przez służby porządkowe wielu państw, również w Polsce.

Sai – Jitte – to para żelaznych prętów z gardą w kształcie litery U. Klinga Sai ma kształt okrągły, sześciokątny lub ośmiokątny. Sai, inaczej nazywany „rogiem śmierci”, jest bardzo często wykorzystywaną dzisiaj bronią przez szkoły karate. Zgodnie z tradycją kolebką tej broni jest Okinawa, ale sai występowało również w całej południowo-wschodniej Azji, od Indii po Filipiny. Jest to broń krótkiego zasięgu, bardzo przypominająca trójząb, zwykle wykonana z żelaza i mierząca od czterdziestu do sześćdziesięciu centymetrów długości.

Chociaż na pierwszy rzut oka wygląda jak bardzo krótki miecz, jej wierzchołek jest tępy. W około jednej trzeciej odległości od dołu trzonu przeciwległe umieszczone są dwa kolce, które służą do trzymania broni. Używając sai, zwykle w parze, można było zabić lub okaleczyć przeciwnika ciosem w kark lub pchnięciem w gardło albo oczy. Koniec rękojeści sai był często używany do uderzenia w newralgiczne punkty lub skronie. Są tylko dwa podstawowe sposoby trzymania sai – jeden to trzymanie go ostrzem zwróconym na zewnątrz, drugi z ostrzem skierowanym do wewnątrz.

Posługiwanie się sai wymaga surowego treningu i wielkich umiejętności. Kiedy po raz pierwszy pojawiło się w Japonii, siły policyjne używały ich jako rodzaju żelaznej pałki jako broń do walki z uzbrojonym miedzy innymi w miecz przeciwnikiem. Japońska policja uważała sai za bardzo skuteczne w blokowaniu pchnięć ostrego jak brzytwa samurajskiego miecza. Podczas aresztowań uderzano nimi we wrażliwe punkty przestępców i w ten sposób ich osłabiano. Później Japończycy zmienili kształt sai przez odjęcie jednego zęba, a jego nazwę na jitte. Tej zmodyfikowanej broni używano stosunkowo długo, dopóki nie została zastąpiona przez pistolet.

Według przekazów pierwotną wersję sai nosił bramiński bóg Indra, który był strażnikiem świętych miejsc, a szczególnie świątyń. W Azji używano różnych wersji tej broni. W Indonezji na przykład znana jest jako tja bang, a w Chinach nazywa się titkio. Jednakże ta starożytna broń zadomowiła się na dobre w karate. Jednym z najlepszych ekspertów w praktyce sai w USA jest japoński mistrz karate Fumio Demura.

Dziś używane przez karateków sai wykonane są zamiast z żelaza, z hartowanej stali. Obecnie nie jest to broń w ścisłym tego słowa znaczeniu; karateka używa sai na pokazach , w specjalnych sai-kata, znanych jako jigen. Robi niesamowite wrażenie w czasie prezentacji na zawodach; nadgarstki i ręce z zachwycającą zręcznością wykonują trudne i bardzo szybkie ruchy.

Nunchaku – broń zwykle składająca się z dwóch kawałków twardego drewna (pałek) połączonych linką splecioną z końskiego włosia, rzemieniem lub łańcuchem. Przekrój pałek jest okrągły lub ośmiokątny. Kawałki drewna mają długość od trzydziestu do czterdziestu centymetrów. Na pierwszy rzut oka nie widać, jak zadziwiającą i niebezpieczną broń stanowią. Nunchaku można użyć do zablokowania lub odparowania ciosu albo można rozkołysać je i z wielką siłą z dystansu wymierzyć celny, druzgocący cios w przeciwnika. Sznur, którym połączone są pałki, używany jest także do duszenia. Na pierwszy rzut oka dwa kawałki drewna połączone sznurkiem nie wyglądają groźnie, ale w rękach doświadczonego adepta nunchaku może być porównane do uwolnionego tygrysa, skaczącego do akcji i pozostawiającego po sobie zniszczenia. Mówi się, że para nunchaku użyta przez eksperta może utrzymać na dystans jednocześnie kilku ludzi. Kiedy nunchaku jest w akcji, niemal niemożliwym jest chwycenie go i wyrwanie osobie, która się nim posługuje. Bloki można wykonywać jednocześnie w dwóch miejscach. Nunchaku sprawdza się zarówno w walce na dystans, jak i w bliskich odległościach. Nunchaku w Polsce i w wielu innych krajach uznane jest ustawowo za broń (lub niebezpieczne narzędzie).

Nunchaku było pierwotnie używane jako narzędzie rolnicze do młócenia ryżu. Później jednak na Okinawie, w czasie okupacji japońskiej, zostało przekształcone w broń. Został opracowany system treningu i posługiwania się tą bronią. Nunchaku uważa się właśnie za rdzenną broń Okinawy, ale w rzeczywistości można je było spotkać w całej Azji, głównie w Chinach czy Mongolii. Składa się z dwóch równej długości pałek, wykonanych z twardego drewna i połączonych za pomocą sznura lub łańcucha.

Żadna broń nie zdobyła większej popularności niż nunchaku. Chuk, jak czasem jest nazywane, przez policję i sąd uważane jest za broń ofensywną.

Praktyka nunchaku ma dwa aspekty: z jednej strony jest niezwykle niebezpiecznym narzędziem walki; natomiast z drugiej – oddana w ręce poważnego i wiernego sztuce karateki – może być źródłem inspiracji do kata i narzędziem wzbogacającym trening adepta danej sztuki. Jego odmiany można spotkać na Filipinach, gdzie występuje pod nazwą tobok-toyok, jak również w Wietnamie, Laosie, Kambodży i Malezji.

Podobnie jak sai, nunchaku zostało zaadaptowane przede wszystkim przez karateków. Zręczny karateka czyni z nunchaku niezwykle skuteczny użytek. Szybkie ruchy i szybkie reakcje konieczne przy użyciu tej broni przydają atrakcyjności treningowi walki. Nunchaku od połowy XX wieku przeżywa drugą młodość głównie za sprawą Bruce Lee, które efektywnie zaprezentował je w kilku filmach.

Kama – wywodzi się z sierpa używanego do ścinania ryżu i jest jedyną bronią kobudo posiadającą ostrze metalowe, którą można wymierzać cięcia. Krótki sierp z uchwytem z twardego drewna na pierwszy rzut oka do złudzenia przypomina rodzaj sierpa, którego przez wieki używano do zbierania ryżu lub cięcia słomy we wschodnich i zachodnich kulturach. Ale rolnikom z Okinawy służył jako cenne narzędzie walki, kiedy Japończycy zabronili nosić wszelką znaną wówczas broń.

Rolnicy wzięli swoje kama, naostrzyli je, a potem opracowali techniki obronne z użyciem podwójnego kama. Wielu samurajów, którzy atakowali pozornie bezbronnych chłopów, padło pokonanych tą bronią.

Sansetsukon – odmiana nunchaku zbudowana z trzech pałek służyła do walki konnej lub pieszej.