Okres okinawski

Karate jest uważane za sztukę wojenną Okinawy, jest wytworem Okinawańczyków związanym z ich historią. Kiedy zachodził proces kształtowania się Karate na Okinawie – Królestwo Ryukyu było suwerennym państwem. Ponieważ dzisiaj Okinawa należy do Japonii, Karate zostało przyjęte do kanonu japońskich sztuk walki, jednak nie jest wytworem Japończyków.

Okinawa to wyspa o powierzchni 1200 km2 należąca do archipelagu Ryukyu, oddzielająca Morze Wschodniochińskie od Oceanu Spokojnego. Mimo geograficznej bliskości historycznie Okinawa była bardziej związana z Chinami niż z Japonią.

Burzliwa historia tej wyspy w ciągu ostatniego tysiąclecia przyczyniła się do powstania unikalnej sztuki walki wręcz jaką jest Karate. Znający tę sztukę wojownik, nazwany na Okinawie „Bushi” mógł obronić się gołymi rękoma przed napastnikiem uzbrojonym w miecz, włócznię czy kij. Dwukrotnie w ciągu historii Okinawy obowiązywał na jej obszarze edykt zabraniający posiadania jakiejkolwiek broni. W tych warunkach jedynym narzędziem samoobrony stawało się własne ciało – wytrenowane, sprawne, używane z pełną kontrolą i efektywnością. W rozwoju sztuki walki (karate-jitsu) osiągnięto perfekcję ruchową i maksymalną skuteczność w obliczu realnego zagrożenia. Okinawczycy narażeni byli na wizyty piratów i zaborczych samurajów z Kyushu, wizyty Tajwanczyków, wszelkie intrygi polityczne większych i silniejszych sąsiadów. Król Okinawy Sho Hashi i jego następca Sho Shin wydawali w tych niespokojnych czasach zakazy posiadania broni, chcąc ukrócić walki na wyspie (która często dzieliła się na kilka księstw wojujących ze sobą).

Ważną datą w historii wyspy jest rok 1393 r. kiedy to cesarz chiński wysłał na wyspę misję złożoną z artystów i rzemieślników z poleceniem osiedlenia się na wyspie. Działalność tych osadników znanych pod symboliczną nazwą „36 Rodzin” była bardzo ważna, ponieważ na wiele stuleci zaznaczył się wpływ chińskiej kultury na życie wyspiarzy. Natomiast kontakty z Japonią miały w tym okresie charakter polityczno-ekonomicznej konieczności. W sprzyjającym okresie, który przypadł na XIV w. ożywiło się pośrednictwo Okinawy w wymianie handlowej między Chinami i Japonią. Ale już na przełomie XVI i XVII stulecia, kiedy Japonia przeżywała liczne wstrząsy polityczne, sytuacja zmieniła się na niekorzyść wyspy. Wskutek japońskich planów wojennych związanych z podbojem obszarów należących do Chin i Korei wyspa została w nie wplątana poprzez nałożony na nią obowiązek finansowego zabezpieczenia wypraw. Podczas kolejnych wojen domowych władcy Okinawy nieszczęśliwie opowiadali się po niewłaściwej stronie. Wynikiem tych politycznych pomyłek była zgoda shoguna Ieyasu Tokugawy na podbicie Ryukyu w czerwcu 1606 r. Wyspa całkowicie została podbita i podporządkowana Japonii w roku 1609.

W tym czasie w okresie Tsing (1644-1911) na terenie Chin rozwinęła się cała plejada stylów kung-fu, których klasyfikacja jest utrudniona, ponieważ był to okres bardzo burzliwy a mistrzowie, będący często przywódcami grup powstańczych musieli się ukrywać, wielu z nich uciekło na Tajwan, a po podbiciu przez Mandżurów tej wyspy na Okinawę.

Okinawa stanowiła więc miejsce, gdzie ścierały się wpływy kontynentu a przede wszystkim Chin i głównych wysp Japonii. Ożywiony handel Okinawczyków i rybołówstwo umożliwiały poznawanie obcych kultur.

W rozwoju okinawskiego karate (zwanego przez niektórych tode, śmiertelne ręce) wyróżnić można dwa kierunki: dynamiczny, szybki shorin-ryu i siłowy, preferujący walkę w krótszym dystansie shorei-ryu. Stopniowo powstały szkoły karate skupiające mistrzów wokół jakiegoś miasta, które nazywano te – ręce: Shuri-te, Tomari-te, Naha-te. W Shuri-te dominowały wpływy zwrotnego shorin-ryu, w Tomari-te połączono w pełni shorin-ryu z twardym shorei-ryu, Naha-te wywodziło się z idei shorei-ryu. Ta ostatnia szkoła ma najkrótszą historię, ponieważ ukształtowała się dopiero na przełomie XIX i XX wieku z chińskich sztuk walki – dotyczy to szczególnie stylu Uechi-ryu, który jest wersją stylu południowochińskiego pan-gai-noon, praktykowaną prze ród Uechi z Okinawy.

Wraz z przyjęciem chińskiej kultury, Okinawańczycy przejęli od Chińczyków techniki Chuan Fa (kung-fu) – chińskiego boksu. Ludność Okinawy wykazała duże zainteresowanie tą sztuką walki i połączyła ją z naturalną formą walki wręcz (Te), co dało w efekcie Tote.

Należy pamiętać, że na Okinawie nie występują złoża żelaza, dlatego też wyroby z żelaza były bardzo drogie i mało kto mógł sobie na nie pozwolić, więc broń stała się rzadkością na Okinawie. Zaowocowało to rozwojem form walki bez broni – Tote i Gotente (okinawska forma zapasów), a także przy użyciu prostych narzędzi rolniczych (nunchanku, kama, sai, tonfa i inne) – Kobu-jutsu.

Dawni pionierzy sztuk walki z Okinawy uczyli się u chińskich mistrzów takich jak: Kung Hsian Kung (KuShanKu), Woo Lu Chin, Wang Ji Jion, Chintou, Wai Shin Xiang i Goken Ki. Ci mistrzowie stali się wzorcami w historii karate okinawskiego poprzez zapoczątkowanie przekazu sztuk walki na Okinawie. Wszyscy oni opierali się na technikach systemu Białego Żurawia z klasztoru Shaolin z prowincji Fukien, zaliczanego do grupy Południowej Pięści.

W tamtych czasach Tote było praktykowane jako zupełnie luźna forma samoobrony i nie było włączone do systemu rękopisów przekazywanych sukcesorom, a które dotyczyły teorii, praktyki, specyficznych technik a także historii – systemu makimono. Tote nie miało wtedy jeszcze wypracowanych formalnych zasad nauczania, a metody treningowe różnych szkół rózniły się w sposób istotny między sobą.

Tote stało się wówczas jedynym dostępnym środkiem samoobrony, toteż Okinawańczycy rozbudowali go do postaci śmiercionośnej sztuki jaką znamy obecnie. Wszystkie te fakty spowodowały, że Okinawa-Te stało się bardzo popularne wśród mieszkańców Okinawy. Ponieważ jednak ród Satsuma nałożył również na nie surowe ograniczenia, musiano uprawiać je w wielkiej tajemnicy. Nawet własna rodzina karateki nie mogła wiedzieć, że uprawia on tą sztukę. Jego niszcząca siła musiała być jednak do pewnego stopnia znana, skoro określane było takimi terminami jak Reimyo Tote (ozn. cudowne karate) oraz Shimpi Tote (ozn. tajemnicze karate).

Sztukę Te uważa się za wcześniejszą niż Karate. Literatura z Ryukyu mówi o istnieniu Te przed praktykami chińskiego stylu Karate, czyli To-te, który wpłynął na powstanie okinawańskiego Karate w XVIII wieku. Te rozkwitła w czasie złotego wieku kultury Ryukyu w XV wieku.

W tym okresie mieszkańcy wysp Ryukyu korzystali z bogatej wymiany kulturalnej z państwami azjatyckimi, a Te powstało jako jeden z interesujących aspektów sztuk wojennych z innych krajów, głównie z Chin. O tym, że istniały różnice pomiędzy Te, a chińskim stylem samoobrony mówi zarówno historia jak i poeci. Wiersz napisany przez wybitnego Okinawańczyka, erudytę Teijunsoku, którego urodziny w 1663 roku wyprzedzają o 98 lat pierwszą wzmiankę o pojawieniu się na Okinawie chińskiego stylu samoobrony, wspomina o Te.

Historia wspomina też pewnego okinawańskiego Karatekę zwanego Sakugawa, który żył w Shuri około 100 lat temu i nauczał sztuki To-te w Chinach. Był on także znany jako To-te Sakugawa, co oznaczało, że był on mistrzem chińskiego stylu samoobrony. Ten właśnie oryginalny przedrostek jego pseudonimu /To-te/ oznaczał , że na wyspach Ryukyu istniały inne sztuki walki, które należało rozróżnić w ten sposób od To-te lub chińskiej samoobrony. W innym przypadku Sakugawa nazwany byłby Te Sakugawa zamiast To-te Sakugawa.

Pomostem, którym karate przedostaje się z Chin do Japonii jest więc Okinawa. Druga ważna data w historii karate to rok 1609, kiedy to japoński ród Satsuma, po porażce z rodem Tokugawa, dokonuje militarnej ekspedycji na Okinawę. Okupacja wysp trwa ponad 250 lat. Zakaz posiadania wszelkiej broni prowokuje tubylców do studiów walki wręcz, które odbywają się w zupełnej tajemnicy, najczęściej nocą.

Głównym rodem, który opowiedział się przeciwko królowi Okinawy Sho Nei-O był klan Shimazu. Na początku japońskiej okupacji Shimazu władcę rodu Satsuma z Kyushu wykorzystał obowiązujący niepisany zakaz posiadania i handlowania bronią. Wydano oficjalny dekret w sprawie zakazu posiadania broni, który był wymierzony w drobną i średnią szlachtę o orientacji prochińskiej, a nawet rozkazano zwracać narzędzia rolnicze po powrocie z pracy. W 1629 opozycja zjednoczyła się, powstawały tajne stowarzyszenia, w których ćwiczono sztukę walki bez broni. Po upadku dynastii Ming na wyspę zaczęli przybywać także uchodźcy z Chin, którzy działając w tajnych organizacjach przyczyniali się do rozwoju sztuk walki wręcz.

Po podbiciu Okinawy przez klan Shimazu w roku 1609 Japończycy skwapliwie potwierdzili edyktem zakaz posiadania broni. Dla wielu okinawczyków była to prawdziwa okupacja (szczególnie dla rodów popierających wpływy chińskie). I tak zaczęto uczyć się walki bez broni (karate) bądź z wykorzystaniem przedmiotów codziennego użytku (kobudo). Po upadku dynastii Ming uchodźcy z Chin, Tajwanu, eksperci kung-fu dotarli na Okinawę przekazując swoje doświadczenia. Ponieważ ćwiczono w nocy, w tajemnicy, w gronie osób zaprzysiężonych wiedzę przekazywano bezpośrednio z mistrza na ucznia, z ojca na syna za pomocą kata – układu walki bez przeciwnika.

Kiedy w XVIII klasztor Shaolin stał się potężnym opozycyjnym ośrodkiem życia politycznego, władze podjęły decyzję o jego likwidacji. Podobno z życiem uszło tylko 5 nauczycieli karate, których nigdy nie schwytano. Nauczyciele ci działali dalej w tajnych organizacjach opozycyjnych rozpowszechniając karate. Część z nich znalazła schronienie na Okinawie.

Na Okinawie znano i praktykowano rodzimą sztukę walki zwaną to-de, wykorzystującą trening pięści i dłoni na urządzeniu zwanym „makiwara” (słup o elastycznej górnej części, wkopany w ziemię). Korzystne położenie wyspy sprawiło, że wiele technik zapożyczono z Tajwanu (nukite), Chin (uderzenia otwartą dłonią i techniki zahaczeń), z wysp płd-wsch. Azji i Korei (kopnięcia). Na Okinawie modyfikacja technik polegała na uderzaniu zaciśniętą pięścią po najkrótszej drodze. Sztukę posługiwania się prostymi przedmiotami doprowadzono to takiej doskonałości, że odpowiednio wyćwiczony wyspiarz mógł przy pomocy łańcucha czy cepa pokonać uzbrojonego samuraja (dwuczłonowy cep – nun-chaku, trójczłonowy – san-setsu-kon), Przy użyciu sai (przyrząd do sadzenia ryżu) potrafiono wytrącić z dłoni napastnika katanę. Opracowano też techniki przyjmowania ciosu mieczem na gołe ręce za pomocą podwójnego shuto-uchi, które klinowało między łokciowymi krawędziami dłoni cios miecza skierowany na głowę.

Wraz z przyjęciem chińskiej kultury, Okinawańczycy przejęli od Chińczyków techniki Chuan Fa (kung-fu) – chińskiego boksu. Ludność Okinawy wykazała duże zainteresowanie tą sztuką walki i połączyła ją z naturalną formą walki wręcz (Te), co dało w efekcie Tote. Ponownie zakaz posiadania broni (tzw. katana gari) został ogłoszony przez ród Satsuma z Kagoshimy, po opanowaniu przezeń Okinawy w 1609 roku. Należy pamiętać, że na Okinawie nie występują złoża żelaza, dlatego też wyroby z żelaza były bardzo drogie i mało kto mógł sobie na nie pozwolić, więc broń stała się rzadkością na Okinawie. Zaowocowało to rozwojem form walki bez broni – Tote i Gotente (okinawska forma zapasów), a także przy użyciu prostych narzędzi rolniczych (nunchanku, kama, sai, tonfa i inne) – Kobu-jutsu.

Dawni pionierzy sztuk walki z Okinawy uczyli się u chińskich mistrzów takich jak: Kung Hsian Kung ( KuShanKu ), Woo Lu Chin, Wang Ji Jion, Chintou, Wai Shin Xiang i Goken Ki. Ci mistrzowie stali się wzorcami w historii karate okinawskiego poprzez zapoczątkowanie przekazu sztuk walki na Okinawie. Wszyscy oni opierali się na technikach systemu Białego Żurawia z klasztoru Shaolin z prowincji Fukien, zaliczanego do grupy Południwej Pięści.

W tamtych czasach Tote było praktykowane jako zupełnie luźna forma samoobrony i nie było włączone do systemu rękopisów przekazywanych sukcesorom, a które dotyczyły teorii, praktyki, specyficznych technik a także historii – systemu makimono. Tote nie miało wtedy jeszcze wypracowanych formalnych zasad nauczania, a metody treningowe różnych szkół rózniły się w sposób istotny między sobą.

Tote stało się wówczas jedynym dostępnym środkiem samoobrony, toteż Okinawańczycy rozbudowali go do postaci śmiercionośnej sztuki jaką znamy obecnie. Wszystkie te fakty spowodowały, że Okinawa-Te stało się bardzo popularne wśród mieszkańców Okinawy. Ponieważ jednak ród Satsuma nałożył również na nie surowe ograniczenia, musiano uprawiać je w wielkiej tajemnicy. Nawet własna rodzina karateki nie mogła wiedzieć, że uprawia on tą sztukę. Jego niszcząca siła musiała być jednak do pewnego stopnia znana, skoro określane było takimi terminami jak Reimyo Tote (ozn. cudowne karate) oraz Shimpi Tote (ozn. tajemnicze karate).

W XVIII wieku okinawskie miasta były najeżdżane przez samurajów oraz przez piratów. W tej sytuacji Okinawańczycy rozpoczęli rozwijanie sztuki pustej dłoni w tajemnicy, często w nocy. Stąd też ubiory były podobne do strojów przeznaczonych do spania (poprzednik dzisiejszego karate-gi). Wiedza o sztukach walki była przekazywana tylko osobom zaufanym, często tylko z ojca na syna. Potrzebna była wielka skuteczność tej sztuki, aby walczący pustymi rękami okinawańczycy mogli rywalizować z uzbrojonymi w miecze samurajami. Wszelkie techniki złożone, obalenia, duszenia zostały odłożone na bok. Zachowano tylko uderzenia działające natychmiast.

I tak tradycja karate przypisuje na przykład powstanie kata Kushanku chińskiemu generałowi, który w XVIII wieku przebywał na wyspie i tak właśnie się nazywał (w wymowie japońskiej). Skuteczność karate była sprawdzana w konfrontacji z uzbrojonym przeciwnikiem, często w miecz japoński, w walce na śmierć i życie. Nieumiejętnie walczący ginął i … nie przekazywał dalej swoich błędów. Mistrzowie opracowywali nowe kata, szlifowane z pokolenia na pokolenie, aż do wypracowania unikalnego, skutecznego sposobu walki podporządkowanego zasadzie ikken hisatsu – zabić jednym uderzeniem. Stopniowo aspekt praktyczny tracił groźny sens pierwotny – Okinawa stała się w pełni częścią Japonii, a zastosowanie karate w samoobronie dotyczyło co najwyżej walki na pięści. Karate przestało być praktykowane w tajemnicy; ćwiczono je ze względu na tradycję i podtrzymywanie tężyzny fizycznej.

Duże znaczenie dla rozpowszechnienia tej sztuki walki miała działalność Shungo Sakugawa – twórca kata Passai (Bassai Dai), który Tote trenował pod okiem mistrza Takahara Peichin, a natępnie poznał Chuan Fa od chińskiego eksperta Ku Shan Ku. Ku Shan Ku przebywał jako attache Cesarza Chin na Okinawie i zasłynął z publicznej demonstracji formy nazwanej od jego imienia Kushanku (Kanku Dai) – 1761r. Od tego momentu Te rónież jest nazywana To De lub To Te – chińskie ręce (w odniesieniu do dynastii Tang). Uczeń Sakugawy – Sokon „Bushi” Matsumura wykształcił na Okinawie wielu ekspertów To De, którzy stworzyli dwa prężne „ośrodki” To De w Tomari i w Shuri, które określa się mianem Tomari-Te (ręce z Tomari) i Shuri-Te (ręce z Shuri), a także systemy rodzinne (np Kojo-Ryu, itp). Trzecią szkołę stworzyli eksperci z Naha – Naha-Te, którzy pobierali naukę Chuan-Fa w Fouzhou (Chiny). Do tego momentu trening walki polegał na głównie na ćwiczeniu form (kata) oraz ich prostego zastosowania w samoobronie, które ćwiczono nocami, w głębokiej tajemnicy – nawet rodzina ćwiczącego nie mogłasię o tym dowiedzieć. Wiedza była bezpośrednio przekazywana z mistrza na ucznia, z ojca na syna za pomocą kata. Mistrzowie opracowywali nowe kata, szlifowane z pokolenia na pokolenie, aż do wypracowania unikalnego skutecznego sposobu walki podporządkowanego zasadzie ikken hissatsu – zabić jednym ciosem. Dodatkowo wykonywano ćwiczenia z przyrządami (np. chishi, itp) oraz wzmacniano powierzchnie uderzeniowe przy pomocy makiwary.

Najwybitniejszym uczniem Matsumury był Yasutsune „Anko” Itosu zwany „Geniuszem Karate”, który zmienił istniejący podział szkół karate na Shorin (Tomari-Te + Shuri-Te) i Shorei (Naha-Te). Oprócz tego Itosu wprowadził do To De nauczanie pojedyńczych technik. Jednakże na reformach Itosu ciąży cień wielkiej reformy Meiji (1868r.). Itosu spowodował zubożenie Tote, z którego usunął elementy niebezpieczne – przede wszystkim mowa o kyusho-jiutsu – technikach nacisków i uderzeń w strefy wstrząsorodne, zmniejszając ich liczbę do minimum, a także – kosztem popularyzacji karate zaniechane zostało przekazywanie wiedzy w relacji mistrz – uczeń, co z kolei spowodowało zapomnienie wielu starych metod treningowych. Skutkiem tego było odejście od śmiertelnie niebezpiecznej sztuki samoobrony w stronę skodyfikowanej, usystematyzowanej sztuki walki.

Tode Sakugawa (1762-1843) trening sztuk walki rozpoczął pod okiem Peichin Takahara. Krótko później poznał on chińskiego dyplomatę wojskowego Kushanku stacjonującego na Okinawie i rozpoczął trening chińskiego Kempo. Podczas kolejnych podróży do Chin u chińskich mistrzów Kempo a także bojutso i inne sztuki walki. Rozpoczął on proces integracji okinawańskiego karate i chińskiego boksu. Od niego pochodzi kata Kushanku.

Omawiając rozwój okinawskiego karate nie sposób nie wymienić największych mistrzów. Pierwszy z nich to Sakugawa, który miał przydomek Tode (Śmiertelna ręka). Jego wkład w rozwój karate i kobudo jest ogromny. Żył na przełomie XVIII i XIX wieku, wiele lat przebywał w Chinach i jest twórcą wielu kata, z których najsłynniejsze to kata bo (walka długim kijem) o nazwie Sakugawa no kon. Uczniem Sakugawa, jak i chińskiego attache wojskowego na Okinawie, Kushanku był Sokon Matsumura (1796 – 1893), zwany Bushi (Wojownik). Uważa się go za twórcę Shuri-te i kreatora m.in. kata Chinto. Jego najsłynniejsi uczniowie to: Itosu, Kyan, Motobu, Chibana. Zarówno w karate jak i kobudo mówi się o stylu Matsumura-ryu.

W końcu XVII i na początku XVIII wieku ukształtowało się Karate, jako połączenie sztuki Te z chińską samoobroną, co w efekcie dało dzisiejsze „kata” Karate. Dzięki ustnym przekazom i treningom tajemne techniki chińskich mistrzów samoobrony zostały poznane, a ich „kata” włączone do sztuki Te. Jeden z najsławniejszych pokazów dał Kunsanku, chiński ekspert samoobrony, w 1761 r. Kunsanku „kata” wykonywano przy użyciu stóp i rąk: „kata” to zostało bez zmian przeniesione do Matsubayashi-ryu, stylu Karate, metody Shuri-te.

SHURI-TE i NAHA-TE

Z powodu tajemnicy otaczającej treningi Karate w XVIII wieku nie prowadzono żadnej klasyfikacji różnych stylów i odmian. Stopniowo jednakże Karate zaczęło się dzielić na dwie główne grupy lub typy – Shorin-ryu lub Shuri-te i Shorei-ryu lub Naha-te. Shorin-ryu rozwijało się w okolicach Shuri i Tomari a Shorei-ry –  w okolicach Naha.

Gichin Funakoshi w swojej książce „Karate-do Kyohan” przytacza charakterystyki tych dwóch rodzajów okinawańskiego Karate i stwierdza, że wymagały one różnych uzdolnień fizycznych. Funakoshi powiedział, że Shuri-te było szybkie i silne, tak że dawało przewagę ludziom niskim, którzy specjalizowali się w szybkich akcjach. Naha-te odpowiednie było dla wysokich i ciężkich ludzi. Jednakże w opinii autora różnice cielesne i osobowości nie są ważne w Karate. Sedno Karate tkwi w procesie, dzięki któremu indywidualności czynią wysiłki, aby stworzyć nieograniczoną siłę przez wykorzystanie głębokiej mądrości. Sztuki walki wypłynęły z instynktu bezpieczeństwa własnego i ostatecznie ich celem jest zrównoważenie osobowości, czyli umysłu i ciała poprzez ciągłe ćwiczenie. Na tym polega duch Karate-do.

Różnice pomiędzy Shuri-te a Naha-te leżą w podstawowych ruchach i metodach oddychania. Podstawowe poruszanie się w Shuri-te wynika z odpowiednich form treningowych opartych na naturalnych ruchach. Stopy poruszają się po liniach prostych tak przy ruchach w przód jak i w tył. Szybkość i prawidłowa synchronizacja są podstawą treningu kopnięć i ciosów. Oddychanie kontrolowane jest w sposób naturalny. Nie ma sztucznego oddychania na treningu Shuri-te.

Naha-te charakteryzuje się twardą i mało zwrotną pozycją i ruchami. Odwrotnie niż w Shuri-te , stopy poruszają się raczej powoli po łukowatych liniach. W „kata” Naha-te jest rytmiczny, lecz sztuczny, sposób oddychania, zespolony z poszczególnymi ruchami. W przeciwieństwie do Shuri-te, Naha-te wykazuje widoczny brak szybkości w wykonywaniu „kata”. Te dwie szkoły mają wspólny czynnik obserwowany w naturalnej pozycji.

Naha-te dzieli się na dwa style: Goju-ryu i Uechi-ryu. Shuri-te dzieli się na trzy style: dwa z nich nazywają się Shorin-ryu , a trzeci Matsubayashi-ryu.

Pewna stara okinawańska piosenka ludowa mówi: „Nawet jeśli wybierzemy różne drogi aby wspinać się na zalesioną górę, każdy z nas może osiągnąć cel i podziwiać księżyc ze szczytu.” Tak więc, można osiągnąć ten sam cel studiując Karate-do, niezależnie od wybranego stylu. Cel nie jest zależny od stylu. Filozofia ich ma w swej głębi tę samą myśl.

Ewolucja karate tradycyjnego zakończyła się około 1930 roku na terenie Japonii. Podstawowe techniki wzięły swój początek z „to-de”, sztuki walki bez użycia broni, która rozwinęła się na japońskiej wyspie Okinawa, gdy ówczesne władze zabroniły ludności posiadania jakiejkolwiek broni.

W 1885 r. Okinawa została oficjalnie i na pełnych prawach włączona do imperium japońskiego. W okresie asymilacji z dawnym najeźdźcą karate było nadal praktykowane, najczęściej w tajemnicy. Straciło jednak swe znaczenie praktyczne, a stało się „sztuką dla sztuki”, w której tradycyjny przekaz stał się ideą priorytetową.

System walki gołymi rękami został nazwany Te. Szczególnie znane z rozwoju tej sztuki były trzy miasta Shuri, Naha i Tomari leżące dość blisko siebie. Stąd nazwy stylów walki z tamtych czasów: Shuri-Te, Naha-Te i Tomari-Te. Wspólnie okinawskie karate było określane jako Okinawa-Te lub Tode (chińska ręka).

Stopniowo te style przekształciły się w dwa style Shorin-ryu (z Shuri-Te i Tomari-te) oraz Shorei-ryu (z Naha-te). Podobno style te wykształciły się na potrzeby różnej budowy ciała ćwiczących. Shorin-ryu było szybkie z ruchami po liniach prostych z naturalnym oddychaniem, zaś Shorei-ryu kładło nacisk na płynne, okrężne ruchy z oddychaniem synchronicznym do ruchu.

Tak więc karate na Okinawie było syntezą dwóch technik walki używanych przez mieszkańców. Pierwsza była prosta ale niesamowicie skuteczna i ponad wszystko bardzo bliska realiów, gdyż przez wieki była używana w realnej walce. Druga była bardziej wyszukana, nasiąknięta pierwiastkami filozoficznymi była produktem starej kultury Chin. Te dwa źródła wyjaśniają podwójny charakter Karate: wyjątkowo gwałtowny i efektywny a jednocześnie surowa dyscyplina i filozofia nieagresji.

W 1875 roku okupacja Wysp Ryukyu przez ród Satsuma zakończyła się i stały się one oficjalną częścią japońskiego Imperium. W erze Meiji (1896-1912) karate stało się częścią oficjalnego systemu wychowania fizycznego na Okinawie. Zaś w okresie Taisho (1912-1926) karate przeniosło się na wyspy japońskie. W okresie Showa (1926-1988) karate rozprzestrzeniło się za granice Japonii.

Spośród mistrzów, którzy w istotny sposób zaważyli na ukształtowaniu karate na Okinawie najczęściej wymienia się dwóch: Sokon Matsumura – Shuri-te oraz Kanryo Higaonna (1852-1915) – Naha-te, nauczyciela Chojuna Mijagi, twórcy goju-ryu. (Shuri i Naha to nazwy miast, w pobliżu których działali).

Jednym z pierwszych mistrzów był Sokon Matsumura (1798-1890) uczeń Sakugawy. Jako ochroniarz oraz instuktor sztuk walki trzech kolejnych królów Ryukyu często podróżował do Chin i Japonii gdzie uczył się boksu chińskiego i japońskiej sztuki miecza. Jest uważany za twórce kata Chinto, Wansu, Passai, Seisan i innych. Matsumura uczył wielu wielkich mistrzów włączając Itosu oraz Azato. Ci dwaj mistrzowie byli z kolei nauczycielami Gichina Funakoshi.

Itosu Yasutsune (1830-1914) był chyba największy nauczyciel starych czasów. Uprościł wiele kata, stworzył wiele nowych. Obmyślił sposoby które uczyniły z karate sztukę łatwiejszą, bardziej bezpieczną dla przyszłych pokoleń. Pochodził z Shuri. Był dobrze wykształcony w chińskim i japońskim stąd służył ostatniemu królowi Ryukyu -Sho Tai jako tłumacz. W 1901 Itosu jako pierwszy wprowadził do programu edukacji fizycznej szkół publicznych Okinawy. To był kluczowy moment dla zmiany przekonania o karate jako feudalistyczna sztuka zabijania do sztuki w której celem jest zdrowie i rozwój psychiczny. Itosu stworzył pięć kata Pinian będących do dziś podstawą nauczania większości szkół karate.

Kanryo Higaonna (1851-1915) również był jednym z najbardziej wpływowych instuktorów Okinawy. Był głównym mistrzem szkoły Naha-te, z której później rozwinęło sie Goju-ryu przez jego studenta Chojuna Miyagi. Inny jego uczeń Kenwa Mabuni rozwinął styl Shito-ryu.

W XIX wieku Shuri-te i Naha-te rozwijając się, dalej tworzyły unikalne formy okinawańskiego Karate. Nauka Karate obejmowała klasę samurajów i utrzymywana była w wiekowej, wielkiej tajemnicy. Wraz z zakończeniem okupacji Satsuma w 1875 roku Okinawa stała się częścią Japonii i nie było już potrzeby trzymania sztuki tej w tajemnicy. Karate nie było szeroko znane, aż wprowadzono je w zakres wychowania fizycznego w okinawańskich szkołach, w roku 1904.

Anko Itosu, jeden z największych współczesnych Karateków, zapoczątkował Karate w szkołach i w ten sposób stworzył postawy rozwoju feudalnego Karate tworząc podobną do sportu sztukę walki. Itosu uczył wielu sławnych Karateka. Byli między innymi : Kenstu Yabu, Chomo Hanashiro, Gichin Funakoshi, Chotoku Kyan, Moden Yabiku, Choshin Chibana, Shinpan Gusukuma, Anbun Tokuda i Kenwa Mabuni.

Wraz z nastaniem epoki Menji nastąpiło odejście od tradycji w kierunku współczesności. Dwóch wielkich mistrzów karate przełomu XIX i XX wieku uratowało sztukę karate od zapomnienia i przyczyniło się do jej progresji: Yasutsune Itosu (1813 – 1915) z Shuri-te oraz Kanryo Higaonna (1853 – 1916) z Naha-te. Itosu, zwany Świętą pięścią wprowadził naukę karate do szkół Okinawy i opracował w pierwszych latach naszego wieku pięć kata szkoleniowych Pinan (Heian), które stanowią podstawę nauczania w większości współczesnych stylów karate. Stworzył nowe kata, opracował nowe wersje starych, że wymienię tylko trzy wersje Kushanku: Shiho Kushanku, Kanku dai, Kanku sho, Bassai sho, Tekki nidan i sandan. Do jego uczniów należeli: Funakoshi, Mabuni, Toyama.

Higaonna, przyjaciel Itosu, był instruktorem karate rodziny królewskiej Okinawy, studiował wiele lat różne style w Chinach (głównie Shaolin-kempo), skąd pochodziło opracowane przez niego kata Sanchin, podstawowe dla stylów twardych, rozwinął Naha-te. Jego słynnymi uczniami byli: Miyagi, Mabuni, Kiyoda.

Po włączeniu nauki karate do systemu edukacji fizycznej w szkołach i w policji, do czego przyczynili się głównie wspomniani dwaj mistrzowie wieści o karate zaczęły wychodzić „na zewnątrz” i przenikać do Tokio.

Opracował Radosław Schejbal na podstawie różnych źródeł.